Abwaan Khaalid Cali Guul Aaya Xumada Qabyaalada


Copenhagen:-Rag hore ayaa ka hadlay cirib xumada qabyaalada, kuwa suugaan ku tilmaamay oo aad u fara badnaa, mid walibana cadeeyey dhibaatada qab yaaladu ku hayso bulshada Soomaaliyeed, kuwa qoraalo ku tilmaamay, oo ku xardhay buugaag farabadan iyo wargeysyo loogu tala galay bulshadu in ay is gaarsiiso, si ay uga leexato halista mar kasta kaga iman karta, kuwa oraah ku jeediyey, xafladaha iyo goobaha dadku isugu yimaado, waxay meel ka wada mareen in dhibaatada hor iyo dibba Soomaalida wax yeeshaa in ay tahay qabyaalada oo aan meel kale looga iman, ciddi wax yeelo ula socotaa waxay ugu soo gabataa qabyaaladda, sida dawladihi u soo xaytey gumaysiga waxay heshiisya la galeen dad matalaya qabiilo, ciddi kala qaybineysaa waxay ugu soo gabataa qabyaaladda oo iyadaa marka hore colaad laga dhex abuuraa si ay isu nacaan, dhibaatada dhexdeeda ahina kaba sii daran, oo waa midda halkaas ina dhigtay, waa tuu lahaa –hadaanaan dhiig fara gelin, amaanaan uus ku faraxalan, waanaan fadhiyi karin, dadkina iska garan waxaa, qoraalkan kooban waxan ugaga digayaa faca hadda jooga iyo kuwa soo socda, si aaney isla godki ugu dhicin oo u oran nalooma sheegin, waana lagama maarmaan in aynu uga digno ubadkeena berri noqonaya hogaamiyaasha ummadda dhibaatada qabyaaldu leedahay inagoo soo aragnay, waa tii la yiri – dab aan kulaylki la arag danbaski lagama leexdo-, waa tuu lahaa Abwaan Cabadullahi Suldaan Timacadde.

Dugsi maleh qabyaaladi waxay dumiso mooyaane.
Nin qabyaalad heensaynayaa, guul ma soo hoyohe.
Halbawlaha suntii idin jartaa, hinif ka siiseene.
Anuunbaw hinqanayee wanaag, uma hiloowdaane.

**
Beydkana waxa leh Abwaan Duncarbeed.
Qab qab dhaafay bey laba qabiil, qaran ku weydaaye.

***
Sadexdani waxay ku jiraan gabagaygi dhulka iyo dhalinyarada.
Qabiil waa dhagraaryee hadaad, hiilu dhinac saarto.
Goortuu aduunyada dhur iyo, dhaqan ku weydaarsho.
Aakhiro cadaab lagu dhiguu, kuula dhaadhiciye.

Dhagraaryo, waa nooc darooga ah oo hadii dadka sanka loo saaro isagoo aan wax ogayn ku daba gelaya waxa yaqaan reer Goleedka.

Ummad waliba waxay leedahay qaab dhismeed bulsho ama qowmiyad ka dhex sameeya xiriir iskaashi, halkaas waxa ka samaysma xiriir bulsho oo mar kasta sal u noqda dhaqankooda iyo hab nololeed kooda, iyo qaabki ay wax u wada qab san lahaayeen, qaar waxay ku xiriiraan qaab degaan-Tol-, waa kuwa wadaaga degaan ceel iyo carshin leh, beled iyo beer leh, af, dhaqan iyo xeer wadaag ah kaas oo ay iyagu samaysteen, waa xiriirka ugu haboon oo danta wadaajiya dadka, waa kuwa isku danta ah oo aan marna kala maarmin, waa ka duwan yihiin kuwa dhiiga iyo abtiriska isku xiriiriya, waa kuwa ay wada saamayso hadii ay yimaadaan abaaro, barwaaqo, colaad, nabad iyo cudurba.

Qaar kale waxay ku xiriiraan qaab shaqo ama hawleed sida xoola dhaqato, beeraley iyo kaluumaysato, iyadoo xeer wadaag ah iskuna bahaystay qaab dhaqankooda, kuwana waxay ku xiriiraan qaab urur oo xeerar iyo hab dhaqan noleleed isugu xiran, intuba waxay ku salaysan yihiin iskaashi bulsho si siman u wadaaga xeer loo dhan yahay, kuwa diin isku bahaysta, iyo kuwa kaleba, waana lagama maarmaan in ay helaan caddalad loo siman yahay xeerarkooda hortooda.

Hadaba inaga waxa la moodaa in aynu kuwaas wada garab maray, oo mel ay dunidu waaya hore soo dhaaftay weli taaganahay, kaas oo xiriirki ka dhigay mid ku salaysan qabiil, iyo isku qaraabaysi qabyaaladeed, oo ka duwan kii Quraanka lagu tilmaamay, waayo jinsiga Soomaaliyeed oo dhan ayaa ah hal qabiil, qow miyadaha Afrikina waa shucuubti, waxa dadku ku xiriirana waa kan ugu cad daalad xun, waa kan jideeyey in nin gacan ku dhiigle ah xabsiga laga sii daayo ama mid ilaahay dil ku xukumay, laga dhaafo oo agoon xoola laga soo dhacay mag lagaga bixiyo, waa kan ka duudsiya qof waaxyo laga curyaamiyey xaqiisi, waa kan geysta dilka ay ku magcaabaan aarsiga, oo mid denbiile ahi marki uu wax dilo iyadoo aan kii wax diley la raadsan mid khabaar moog ah oo aan wax denbiya gelin loo dilo, taas oo keenta utun iyo aarsi aan weligi dhamaanayn sida midba kan kale uga aarsanayo, weli lama arag qabiil ku talaabsaday wax horumar noqon kara, lama hayo mid dugsi dhisay, ama dad waxbaray, lama hayo mid cusbitaal dhisay, lama hayo mid ceel qoday, jid ama wax kale oo waxtar leh mid qabtay- waanse aragnay waxa ay dumisey, oo waxa inagaga filan mee qaranki Soomaaliyeed.

Waayadi hore intaan qabiilku dalka ka talin jirin,waxa talada dalka hayey Tol, waxa hogaamin jirey rag la ogaadey ama la hubiyey in uu ku sifoobi karo hogaamiye bulsho oo jitaabooyin fara badan la soo mariyey, iyadoo lagu hubsaday inti dhaqanku qofka ku amaani jirey, sida dulqaadka, dadwadka, cadaalada, go´aan qaadashada, iyo deeqda, sidi uu u xaliyo dhibaato hadey dhacdo, labadi isim dhaqameed ee Soomaalida ugu mudnaan jirey waxay ahaayeen Boqor iyo Wabar, labaduba waxay tilmaamayaan dhexda iyo dhex dhexaad.

Haddase waxa qabiilka hogaamiya midki loo garto in uu gar maqaate yahay, waa kan daafici kara xaq lagu yeeshay cid qabiilka ka tirsan oo cagta ku dhufan kara, ama soo hoyi kara wax aaney xaq u lahayn qabiil kaasi oo jinni ku saar lagu keenay, waa kan abaabuli kara colaad dhiig sokeeye lagu daadiyo, kana dhex abuuri kara isnecayb iyo dagaala joogta ah bulsho meel wada degan oo isku tol ah oo ku reeba utun raagta, waa kan dadka ku hadada in uu cir iyo dhul kala hayo, oo yiraahda waxan soo kicinayaa reer hebel, isimada hadda joogaa sidaas ayey u badan yihiin, mana laha astaamihi isimadu lahaan jireen ee is xurmaynta, xishoodka, iyo wada tashiga laan jirey, waxay kale oo is cawaan sadaan kan siyaasiga ah oo aan isku kal soonaayn oo aan hayn wax kale oo
uu dadka la hor yimaadi ama dadku ku raaci karo.

Waxa ka sii daraatay marki aynu dawladnimadi ku dabaqnay oo mid la mid ah kan qabiilka horboodaya maantay, la doonay in uu Qaran hogaamiyo, bal aan is weydiino maxaa qofku u doonayaa oo ugu dagaalamayaa isagoo naf iyo maalba u huraya in midka la qabiilka ahi noqdo madaxa Qaranka ?, waxan filayaa in ay inagaga filantahay in aan ku gaabsano, waxaynu rabnaa in kan madaxda noqonayaa caddaalad daro ku maamulo dawladda, una sameeyo kan ay isku qabiilka yihiin eex, iyo qaraaba kiil, oo aynu marka horeba caddaalad daro heshiis ku nahay oo xaqdaro iyo eex u tartameyno, arimahaas oo aynu horay u soo aragnay salkoodina soo taabanay, weli waxaynu ku sii barbaarineynaa dhalinyarada berri noqonlahayd madaxda dalka, oo aynu dhiigi qabiilka kebineynaa, dhawrkan beyd waxay ku jiraan gabaygaygii xiliga duufsan bay wadey oo aan tiriyey 2002.



Nin qabiil duraansaday miyaa, idin daryeelaaya?.
Degta qori nin saarsaday miyaa, daacad noqonaaya?.

Mid shisheeye duufsaday miyaa, debinka kaa saari?.
Laba daran ma kala dooranaa, dani miyey keentay?.


***

Dadki uu qabiil kala dilee, dacalba meel aadey.
Bal mar maysku daynaa inaan, dib u walaalayno.
Dalki aan ku wada loofariyo, dogobadaan oogney,
Bal mar maysku daynaa inaan, damino qiiqooda.



***
Doorkii shuruucdiyo la waa, kala damayntiiye.
Bal mar maysku daynaa inaan, dawlad soo celino.
Ninna samaha kuma doorsan karo, dil iyo laystaane.
Bal mar maysku daynaa inaan, nabad ku daanshoono.



***
Ninki daahiraa lagu xirtaa, duhur salaadeede.
Marya diniq leh nuuxii sitoo, aano daba joogto.
Dal inuu hogaan shiyo ha sugin, dawlad caadilahe.

Bal mar maysku daynaa inaan, dib uga xaajoono.

***


Hadaba waan aragnay sida qabyaaladi inoo burburisey, waxay digada ka dhigtay saldhigi dhaqaalaha, waa tan dumisey magaalooyinki taariikhiga ahaa, waa tan burburisey wershadihi wax tarka ahaa iyo beerihi dadka dalagu uga soo bixi jirey, waa tan dumisey dhamaaan kaabayaashi dhaqaalaha, wa tan dumisey dawladnimadi iyo rukumadi aasaasiga ahaa ee shuruucdi dalka lagu hogaamin jirey, waxay dhabarka ka jebisey bulshadi Soomaaliyeed ee xurmada iyo xishoodka ku wada noolaan jirtey, qabka iyo isu hanweynida lahayd, waxay ugu bedeshey utun iyo uurxumo, waxay waxan jirin ka soo qaaday dhaqanki Soomaaliyeed ee soo jireenka ahaa, waxay qabyaaladi ku tumatay xeerarki bulshadu dhigatay oo hab nololeedkeedu ku dhisnaa, shuruucdi diinta Islaamka, waxay tirtirtay qowmiyadi Soomaaliyeed ee hanka weynayd, waxay inaga reeb tay asaageen, welina ma muuqato cid rabta in ay ka tashato, oo dhibaata diisa meel iskaga tuurto, waxad moodaa in jiilba jiil u sii dhiibayo, dad badan ayaa suugaan kaga hadlay, waxa lagu soo saaray heeso, gabayo, buraanburo, guurow iyo geeraar qof waliba xubinti uu suugaanta ku curinayey waa ku muujiyey dhibaatada qabiilka, hadana ka harimeynee inti aan awood u leenahay waa in aynu la dagaalaa qabyaalada.

La soco taxanayaasha kale

Abwaan /Qoraaga
Khaalid Cali Guul

 

RSTV NEWSROOM

Newsroom@rstvonline.com

13432093

© RSTV 2008. All Rights Reserved